Jim Clark, de Verstappen van de jaren '60: Kan de Nederlander zijn unicum ooit evenaren?

Clark werd vandaag precies negentig jaar geleden geboren in Groot-Brittannië. De Brit was een racer pur sang en hoewel hij vooral bekend is als tweevoudig Formule 1-wereldkampioen, was deze raceklasse alleen niet genoeg voor hem. De coureur probeerde van alles: de Formule 2, toerwagens, de Indy 500. En met succes, want in 1965, het jaar dat hij nota bene zijn tweede Formule 1-titel haalde, sloeg Clark Monaco over voor een trip naar Indianapolis, waar hij de race won.

Clark stierf in het harnas. Het leven van de toen pas 32-jarige coureur eindigde op het circuit van Hockenheimring. Bij gevaarlijke Duitse circuits wordt vaak meteen gedacht aan de Nordschleife, waar Niki Lauda een verschrikkelijk ongeluk meemaakte. Die Grüne Hölle heeft vele levens geëist, waaronder ook dat van de Nederlandse Formule 1-coureur Carel Godin de Beaufort, maar ook Hockenheim heeft de ‘nodige’ levens geëist.

Tweevoudig wereldkampioen Clark nam in 1968 deel aan de Deutschland Trophäe, de openingsrace van het Formule 2-seizoen dat jaar. Tijdens de vijfde ronde van de eerste heat van de Deutschland Trophäe belandde Clarks auto buiten de baan en hij kwam tot stilstand doordat hij tegen bomen aan klapte. Er werd nog geprobeerd de Brit te redden, maar door zijn gebroken nek en schedelfractuur haalde hij het ziekenhuis niet meer. De Formule 1 verloor een groot kampioen.

Veel tijdgenoten waren enorm van slag door Clarks dood. Graham Hill, John Surtees, Jackie Stewart en Jack Brabham, elk kampioen in hun eigen recht, waren aangeslagen door de tragedie. De titel werd in 1968 gewonnen door Hill, die Stewart net wist te verslaan. De Lotus-coureur droeg de titel op aan wijlen zijn teamgenoot. Het is nog altijd niet duidelijk wat er precies gebeurde. Surtees en Brabham vermoeden dat het een lekke achterband moet zijn geweest, want Clark kon zo’n ‘simpele’ fout gewoonweg niet maken.

Clark heeft een opvallende connectie met Nederland. De Grand Prix van Nederland kwam slechts een paar jaar geleden terug en verdwijnt nu alweer, maar in de jaren ‘60 stond de race ook regelmatig op de kalender. De baan in de Hollandse duinen lag Clark goed: hij stond vijf keer achter elkaar op het podium tijdens de Grand Prix van Nederland. Van 1963 tot 1967 was er geen enkel Clark-loos podium in Zandvoort.

Deze prestatie is sindsdien maar door één man geëvenaard: Verstappen. De thuisrijder wist sinds de terugkeer van zijn thuisrace elke editie het podium te halen en kwam daarna ook op een totaal van vijf te staan. Dit jaar zal de voorlopig laatste Dutch Grand Prix plaatsvinden, wat dus betekent dat Verstappen met een plaats bij de top drie op Circuit Zandvoort een zesde podium kan behalen. Voor de statistieken is dat zesde podium mooi, maar wellicht is het wel net zo poëtisch als de coureur van de jaren ‘60 en de coureur van de jaren ‘20 op gelijke hoogte blijven staan in Nederland.

Het is lastig om coureurs met elkaar te vergelijken, maar toch worden er wel degelijk vergelijkingen gemaakt tussen Verstappen en Clark. Wat blijkt: de coureurs lijken in veel opzichten op elkaar. Verstappen is in het bezit van vele records en Clark was ten tijde van zijn dood ook in het bezit van een paar records om u tegen te zeggen. Clark had tot april 1968 de meeste polepositions, 33 in totaal, de meeste snelste rondes, 28, en ook het record van meeste zeges, met wel 25 overwinningen.

Clark heeft ook zo’n zestig jaar na zijn dood nog een bijzonder record op zijn naam staan. De Lotus-coureur pakte acht grand slams, en dat heeft nog niemand hem nagedaan. Een grand slam houdt in: starten van poleposition, de snelste ronde van de race rijden, elke ronde aan kop liggen en de race winnen. In 1963 en 1965, de jaren dat Clark kampioen werd, had hij het kampioenschap in een ware houdgreep en in beide jaren pakte hij maar liefst drie grand slams.

Verstappen en Lewis Hamilton kunnen in theorie nog over Clark heen, ze zijn beiden nog actief en staan op zes grand slams. De kans dat Hamilton nog de acht grand slams zal halen is klein: de zijne pakte hij tussen 2014 en 2019 in een dominante Mercedes. Verstappen pakte tijdens zijn ongelooflijk dominante 2023 slechts twee grand slams en de kans lijkt klein dat hij Clark op dit gebied binnenkort zal evenaren of verslaan.

Een van de voornaamste gelijkenissen tussen Verstappen en Clark is de passie voor racen. De coureurs haalden grote successen in de Formule 1, maar waren ook geïnteresseerd in andere raceklassen, zoals de eerder genoemde Indy 500 en in Verstappens geval GT-racen. In de jaren 60 was er weinig keus: de belachelijk hoge bedragen van vandaag waren er nog niet en de rekeningen moesten hoe dan ook betaald worden.

Peter Windsor kan wel begrijpen waarom men Verstappen en Clark met elkaar vergelijkt. ‘Naar mijn mening is het erg moeilijk om verschillende tijdperken met elkaar te vergelijken, maar omdat de carrières van coureurs elkaar overlappen, kun je toch enige vergelijking maken’, geeft de voormalig teambaas aan. De auto’s en kalenders zagen er uiteraard compleet verschillend uit, maar Windsor heeft beide kampioenen in actie gezien.

De wereldkampioenen van de afgelopen zestig jaar doen allemaal onder in een vergelijking met Verstappen, meent Windsor. Pas als men bij het terugtellen van kampioenen Clark tegenkomt, twijfelt Windsor. ‘Max verslaat iedereen uit het verleden, totdat je bij Jim Clark uitkomt. En ik zou zeggen, omdat ik het voorrecht heb gehad om zowel Jim als Max te zien rijden, dat ze heel erg op elkaar lijken’, vertelt de Formule 1-kenner op zijn YouTube-kanaal. ‘De manier waarop ze rijden, hun rijstijl, is heel vergelijkbaar.’

Windsor kan nog wel even doorgaan. ‘De manier waarop ze de auto gebruiken. Ze gaan vroeg de bocht in. De sweet spot die ze creëren, hun input is perfect in harmonie met alles wat er met de auto gebeurt. Downforce, geen downforce. Wat je ook weet, als je Lotus 49 vergelijkt met Red Bull, zijn het twee verschillende beesten, maar in werkelijkheid zijn ze hetzelfde beest’, aldus de voormalig teambaas.

De auto’s lijken in de verste verte niet op elkaar, maar toch ook wel. ‘Het zijn raceauto's, ze ondersturen, ze oversturen en ze hebben power understeer wanneer je dat niet wilt, dus ja, ze lijken erg op elkaar en zijn allebei erg getalenteerd en allebei racers’, prijst Windsor beide coureurs. Maakt dit Clark de Verstappen van de jaren ‘60, Verstappen de Clark van de jaren ‘20, of zijn beide coureurs zo uniek dat zo’n eervolle vergelijking niet mogelijk is? Hoe dan ook zijn de fans die beide coureurs hebben mogen aanschouwen een ongelooflijk bevoorrechte groep waar velen jaloers op zullen zijn.