Locatie FIA-prijzengala roept vragen op over politiek-financiële redenen

De keuze om de autosportelite naar Centraal-Azië te sturen is niet totaal verrassend. De FIA is een internationaal bestuursorgaan, wat betekent dat geen enkel land uitgesloten kan worden waarvan een autosportfederatie aangesloten is bij de FIA. Wil de FIA het gala volgend jaar in Amsterdam, Rotterdam of Den Haag houden dan zou dat in theorie gewoon kunnen. Oezbekistan valt ook onder het internationale bereik van de federatie en is zodoende geen onlogische plek om het gala te houden.

Wel is het een ongebruikelijkere locatie, gekeken naar wat de sport de afgelopen jaren gedaan heeft. Terugkijkend op deze jaren fungeerde het gala ook wel als uithangbord voor nieuwe markten of aspirant-markten in de Formule 1. In 2024 werd het gala gehouden in Rwanda en in 2023 in het Italiaanse Bologna, wat redelijk dicht bij Imola ligt. Daarvoor waren Rome (2022), een traditionele thuisbasis van de autosportclub, Parijs (2021) en Monaco (2019) de locaties waar het evenement gehouden werd. Nog voor de oorlog met Oekraïne was ook Sint-Petersburg in Rusland (2018) eens de stad waarin het evenement plaatsvond.

Kijkend naar dit rijtje is Oezbekistan wel een ongebruikelijkere locatie in de zin dat het niet in de buurt van een Formule 1-locatie plaatsvindt en enigszins uit de route ligt van populaire Europese bestemmingen waar de Formule 1-coureurs met regelmaat te vinden zijn. Ergens is het interessant om voor de afwisseling eens iets totaal nieuws te proberen, of zit er meer achter? Binnen de wereld van de FIA, en met name rondom FIA-voorzitter Mohammed Ben Sulayem, spelen politieke belangen eigenlijk altijd wel een rol, voor dit evenement kan datzelfde beslist niet uitgesloten worden.

Het zou namelijk kunnen zijn dat het evenement in Oezbekistan een gevolg is van een soort pay-to-host-model. Dat locaties niet per se gekozen worden op basis van historische autosporttraditie of -waarde, of huidige waarde, maar omdat lokale overheden of investeerders bereid zijn om een forse vergoeding te betalen om het nieuws te halen. Zo'n FIA-evenement trekt immers internationale pers aan én grote bekendheden binnen de sportwereld. Reken er maar op dat de bekroning van Lando Norris het nieuws zal halen in Groot-Brittannië en dat belanghebbenden in Oezbekistan dat prettig vinden.

Het gala kan daarmee fungeren als een soort soft power-instrument waarbij het gastland zichzelf kan associëren met mondiale sportprestige en aandacht van de invloedrijke figuren die de sport rijk is. Daarmee wordt het dus eerder een politieke en financiële transactie, vermomd als viering, dan dat het een spontane keuze is om een bijzonder land te kiezen voor het evenement. Wanneer er zo'n politieke lading aan dit soort keuzes hangt, maakt het de keuze voor een unieke locatie al minder leuk.

Het zou ook een voortzetting kunnen zijn van de expansiedrift die we de afgelopen jaren met name in de Formule 1 gezien hebben. Liberty Media boort niet alleen grote markten in Noord-Amerika aan, maar wereldwijd. De Grand Prix van Azerbeidzjan stond in 2016 nog niet op de kalender, negen jaar geleden. Een tweede wedstrijd in deze regio kan zeker interessant zijn om de interesse van het publiek te verbreden. Volgende stappen zouden Pakistan en een terugkeer van een Grand Prix in India kunnen betekenen, twee markten die nu nog niet bediend worden, ondanks dat India momenteel het land is met de meeste inwoners.

Als het winnen van nieuwe afzetmarkten de primaire reden was om een FIA-gala in een bepaald land te houden dan was het autosportorgaan niet op Oezbekistan uitgekomen, dus vermoedelijk is dit niet de reden. Je zou echter ook kunnen beargumenteren dat Oezbekistan net als alle landen een kleine elite heeft met rijken die wél het geld hebben om de sport naar het land te halen en te profiteren van toegenomen inkomsten uit toerisme, of andere bronnen.

Een derde reden zou simpelweg een expansiedrift in de letterlijkste zin van het woord kunnen zijn. Ook in Afrika wonen niet de mensen met het meeste geld, maar toch is er recentelijk gesproken over een mogelijke Grand Prix daar. Formule 1, en in het verlengde daarvan autosport als geheel, is een internationale sport, wat betekent dat alle continenten vertegenwoordigd dienen te worden. Noord- en Zuid-Amerika en Europa zijn van oudsher de centrale hotspots voor Formule 1-races, maar daar zijn we inmiddels al lang en breed van afgestapt.

Indien het een strategisch besluit is, dan is het weer eens pijnlijk duidelijk dat de FIA enkel oog heeft voor macht en/of geld, en niet voor overige zaken die goed zijn om mee te nemen in dit soort beslissingen. De Formule 1 werkt al jaren aan een logistiek geoptimaliseerde kalender, zodat de uitstoot van de sport geminimaliseerd wordt.

Over de overgrote meerderheid van de coureurs en teams, wier bases voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk en Midden-Europa liggen, is een locatie als Oezbekistan verre van efficiënt. De reis dwingt de belangrijkste hoofdrolspelers, vaak net terug van de laatste races in het Midden-Oosten, tot een nieuwe intercontinentale vliegreis, puur voor een feestelijke avond.

Een centralere locatie, zoals Parijs of Monaco, of een centraal Europees knooppunt, zou zowel handiger als duurzamer zijn. Logistiek is het handiger én het zou coureurs eerder toegang geven tot de welverdiende rust die ze nodig hebben na een loodzwaar seizoen vol met reizen.

De keuze voor Oezbekistan zou je dan ook kunnen opvatten als bewijs dat publiekelijke verklaringen over het bereiken van een uitstootneutrale sport secundair is aan de financiële en politieke expansie van de sport. Het prijzengala is daarmee niet alleen een viering van het seizoen, maar een onbedoelde, confronterende spiegel van de commerciële ambities die de Formule 1 steeds verder van zijn geografische wortels drijft.